حذف قابلیت دیپفیک اینستاگرام این روزها یکی از داغترین موضوعات دنیای فناوری شده و خیلیها را غافلگیر کرده است. متا (شرکت مادر فیسبوک، اینستاگرام و واتساپ) تازه یک ابزار هوش مصنوعی تازه معرفی کرده بود که به کاربران اجازه میداد از تصاویر عمومی دیگران برای ساخت عکسهای جدید استفاده کنند، اما فقط چند روز بعد، زیر فشار افکار عمومی، همین قابلیت را کنار گذاشت. اگر دنبالکننده اخبار Meta و اینستاگرام هستید، حتماً باید بدانید این ماجرا از کجا شروع شد، چرا اینقدر سروصدا کرد و حالا چه اتفاقی برای کاربران میافتد. برای اطلاع از آخرین اخبار اینستاگرام و هوش مصنوعی مرتبط با آن مجله ما را دنبال کنید.
قابلیت جدید هوش مصنوعی اینستاگرام چه بود؟
همهچیز با معرفی Muse Image شروع شد؛ ابزاری که توسط Meta Superintelligence Labs (واحد تخصصی هوش مصنوعی متا) ساخته شده و قرار بود تجربهای تازه از تولید تصویر با هوش مصنوعی را در اختیار کاربران بگذارد. این ابزار میتوانست با فهم درخواستهای پیچیده، چند عکس را با هم ترکیب کند و نتیجهای کاملاً جدید بسازد؛ چیزی شبیه ترکیب چند لحظه از زندگی شما در یک قاب که هیچوقت واقعاً اتفاق نیفتاده است. کاربران میتوانستند از پیشفرضها و پرامپتهای پیشنهادی استفاده کنند یا حتی مستقیم روی عکس طرح بزنند و ویرایش کنند. این ابزار در اپلیکیشن Meta AI، مرورگر، واتساپ و همچنین استوریهای اینستاگرام برای کاربران آمریکایی در دسترس بود.
اما نکتهای که Muse Image را از بقیه ابزارهای مشابه بازار متمایز میکرد، دقیقاً همان چیزی بود که بعداً به بحران تبدیل شد: قابلیتی که به کاربران اجازه میداد فقط با تگ کردن آیدی اینستاگرام یک نفر، از عکسهای عمومی او برای ساخت تصویر جدید استفاده کنند، بدون آنکه صاحب آن عکسها اصلاً خبردار شود.
چرا قابلیت Muse Image با واکنش منفی کاربران روبهرو شد؟
با اینکه Muse Image در ابتدا بهعنوان یک ابزار خلاقانه و سرگرمکننده معرفی شد، خیلی زود مسیر دیگری پیدا کرد. واکنشها نه از سر بدبینی به فناوریهای جدید، بلکه از دل نگرانیهای واقعی کاربران و کارشناسان درباره نحوه استفاده از اطلاعات شخصیشان شکل گرفت. در ادامه به دو دلیل اصلی این واکنش منفی میپردازیم.
استفاده از تصاویر عمومی کاربران بدون رضایت صریح
بخش بحثبرانگیز ماجرا این بود که این ابزار هیچ سازوکاری برای اطلاعرسانی به صاحب عکس نداشت. یعنی کافی بود یک حساب اینستاگرام عمومی باشد تا هر کاربر دیگری بتواند بدون اجازه، از تصاویر آن برای ساخت محتوای تازه استفاده کند. همین موضوع باعث شد خیلیها این قابلیت جدید اینستاگرام را نمونهای آشکار از نادیده گرفتن حریم خصوصی اینستاگرام بدانند، حتی اگر از نظر فنی همهچیز قانونی به نظر میرسید.
نگرانیها درباره ساخت دیپفیک و جعل هویت
نگرانی اصلی کارشناسان این بود که این ابزار عملاً میتواند دری تازه به روی سوءاستفاده باز کند. تجربههای قبلی نشان داده که فناوریهای مشابه بارها برای ساخت تصاویر جعلی و نامناسب از افراد، بهویژه چهرههای شناختهشده، استفاده شدهاند. با وجود امکان دیپفیک و جعل هویت از طریق ترکیب چهره واقعی افراد با صحنههای ساختگی، خیلیها این ابزار را بمبی زمانی خواندند که فقط منتظر زمان مناسب برای منفجر شدن است.
متا چرا این قابلیت را تنها چند روز پس از معرفی حذف کرد؟
واکنشها به این قابلیت اینستاگرام آنقدر سریع و جدی بود که متا فرصت زیادی برای دفاع از تصمیم اولیهاش پیدا نکرد. کارشناسان حوزه فناوری و حقوق دیجیتال، از جمله فعالان سازمانهای مدافع حریم خصوصی، بهصراحت این قابلیت را خطرناک توصیف کردند. حتی آژانسهای مدیریت هنرمندان، مانند CAA، نگرانیهای جدی درباره سوءاستفاده احتمالی از این ابزار برای افراد مشهور مطرح کردند. متا در نهایت طی یک پست رسمی در وبلاگ خود اعلام کرد که این قابلیت خاص، که با هدف ارائه ابزاری خلاقانه طراحی شده بود، «هدف را درست نشانه نگرفته» و به همین دلیل از دسترس خارج شده است.
قابلیت حذفشده چگونه کار میکرد؟
برای اینکه بفهمیم دقیقاً چرا این قابلیت اینقدر جنجالی شد، بهتر است ببینیم اصلاً پشتصحنه چطور کار میکرد. سازوکار Muse Image ساده اما در عین حال قدرتمند بود؛ همین سادگی بود که هم آن را به ابزاری جذاب تبدیل کرد و هم زمینهساز نگرانیهای جدی درباره حریم خصوصی اینستاگرام شد. در ادامه دو بخش اصلی این قابلیت را بررسی میکنیم.
استفاده از حسابهای عمومی اینستاگرام
نکته مهم این بود که این قابلیت Deepfake فقط روی حسابهای عمومی اینستاگرام کار میکرد. اگر حساب کسی خصوصی بود، اطلاعات و عکسهای او از همان ابتدا در دسترس این ابزار قرار نمیگرفت. اما با توجه به اینکه بخش بزرگی از کاربران اینستاگرام حساب عمومی دارند، عملاً میلیونها نفر بدون اطلاع، در معرض استفاده از تصاویرشان قرار داشتند.
تولید تصاویر هوش مصنوعی با ارجاع به کاربران
کافی بود کاربری در Muse Image، آیدی یک حساب عمومی را منشن کند تا هوش مصنوعی متا از عکسهای همان فرد بهعنوان مرجع برای ساخت تصویر تازه استفاده کند. نتیجه، تصویری بود که واقعی به نظر میرسید اما در دنیای واقعی هرگز اتفاق نیفتاده بود؛ از قرار گرفتن در مقابل بناهای مشهور گرفته تا نشستن پشت فرمان یک خودرو. همین سادگی در تولید تصویر بود که هم ابزار را جذاب و هم آن را نگرانکننده میکرد.
این تصمیم چه تأثیری بر کاربران اینستاگرام و Meta AI دارد؟
با حذف قابلیت دیپفیک اینستاگرام، کاربران دیگر نگران این نیستند که تصاویر عمومیشان بدون اجازه دستمایه ساخت محتوای تازه شود. با این حال، Muse Image بهطور کامل از بین نرفته و همچنان بهعنوان یک ابزار عمومی تولید تصویر با هوش مصنوعی در دسترس است؛ فقط بخش مرتبط با ارجاع به حسابهای دیگران از آن جدا شده است. این اتفاق همچنین نشان داد که حتی شرکتهای بزرگی مانند متا هم گاهی زیر فشار کاربران و نهادهای نظارتی، مجبور به عقبنشینی سریع از تصمیمات خود میشوند؛ موضوعی که میتواند الگویی برای برخورد با سایر شرکتهای فعال در حوزه Instagram AI و ابزارهای مشابه باشد.
واکنش کارشناسان و فعالان حریم خصوصی به تصمیم متا
فعالان حوزه حریم خصوصی این تصمیم را قدمی مثبت اما ناکافی میدانند. برخی از آنها معتقدند مشکل اصلی، مدل کلی طراحی چنین ابزارهایی است که همیشه ابتدا قابلیت را عرضه میکنند و بعد، در صورت اعتراض، آن را اصلاح میکنند. نهادهایی که در حوزه عدالت فناوری فعالیت میکنند نیز هشدار دادهاند که آسیبهای ناشی از تصاویر دستکاریشده با هوش مصنوعی و بدون رضایت افراد، در سال گذشته بهطور چشمگیری افزایش یافته است. از سوی دیگر، این موضوع در حالی مطرح میشود که نهادهای نظارتی در کشورهای مختلف، از جمله بررسیهای در حال انجام درباره نقش ابزارهای مشابه در پلتفرمهای دیگر، توجه بیشتری به موضوع تصاویر ساختگی و غیررضایتی پیدا کردهاند.
آیا Meta دوباره این قابلیت را با تغییرات جدید عرضه خواهد کرد؟
متا در بیانیه خود تأکید کرده که هدف اصلی تصاویر هوش مصنوعی اینستاگرام ارائه یک ابزار خلاقانه و کنترلشده بوده، نه نقض حریم خصوصی کاربران. با این حال بعد از حذف دیپفیک اینستاگرام، هیچ اعلام رسمی درباره بازگشت این قابلیت با تغییرات احتمالی منتشر نشده است. با توجه به رقابت شدید در بازار تولید تصویر با هوش مصنوعی و برنامه متا برای گسترش Muse Image به فیسبوک، مسنجر و حتی نسخههای تبلیغاتی، احتمال دارد در آینده نسخهای اصلاحشده و با رضایت صریح کاربر برای امنیت کاربران اینستاگرام دوباره مطرح شود. همچنین گفته میشود نسخهای از این ابزار برای تولید ویدئو نیز در حال توسعه است که طبیعتاً با حساسیتهای مشابه یا حتی بیشتری همراه خواهد بود.
سوالات متداول
آیا همه کاربران اینستاگرام در معرض استفاده غیرمجاز از عکسهایشان بودند؟
این قابلیت فقط روی حسابهای عمومی فعال بود؛ کاربرانی که حساب خصوصی داشتند از همان ابتدا خارج از دسترس این ابزار قرار میگرفتند.
چطور میتوان فهمید عکسهای من قبلاً برای ساخت تصویری استفاده شده یا نه؟
متا سازوکار مشخصی برای اطلاعرسانی به کاربران درباره استفاده قبلی از عکسهایشان اعلام نکرده است، و همین موضوع یکی از نقدهای اصلی کارشناسان حریم خصوصی بوده است.
آیا ابزارهای مشابه دیگری هم در پلتفرمهای دیگر وجود دارند؟
بله، تولید تصویر با هوش مصنوعی این روزها در بسیاری از پلتفرمهای اجتماعی و ابزارهای مستقل دیگر هم دیده میشود و موضوع تصاویر ساختگی بدون رضایت، به یک نگرانی فراگیر در کل صنعت فناوری تبدیل شده است.
آیا استفاده از Muse Image برای ساخت تصویر از عکسهای خودم همچنان امکانپذیر است؟
بله، بخش عمومی این ابزار برای تولید و ویرایش تصویر با عکسهای شخصی خودتان همچنان فعال است؛ آنچه حذف شده، فقط قابلیت ارجاع به حسابهای دیگر کاربران بوده است.
