شاید عبارت API برای کسانی که با برنامهنویسی و توسعه نرمافزار آشنایی ندارند، کمی گنگ و پیچیده به نظر برسد. اما این شاهکلید دنیای فناوری، به یکی از روزمرهترین ابزارها برای ارتباط نرمافزارها با یکدیگر تبدیل شده است. در این مقاله، به زبان ساده به این پرسش پاسخ میدهیم که API چیست و چرا تا این حد اهمیت دارد.
API چیست؟
برای درک سادهتر مفهوم API، میتوان آن را به استفاده از یک دستگاه خودپرداز (ATM) تشبیه کرد. زمانی که کارت بانکی خود را وارد خودپرداز میکنید و مبلغی را برای برداشت انتخاب میکنید، شما مستقیماً با سیستم اصلی بانک در ارتباط نیستید. دستگاه خودپرداز درخواست شما را به سیستم بانکی ارسال میکند و پس از بررسی، نتیجه را به شما نمایش میدهد.
API نیز دقیقاً همین نقش را در دنیای نرمافزار دارد یعنی بهعنوان یک واسطه، درخواستها را از یک برنامه دریافت کرده و آنها را به سیستم دیگر منتقل میکند و در نهایت پاسخ مناسب را بازمیگرداند، بدون اینکه کاربر نیازی به دانستن جزئیات فنی این ارتباط داشته باشد.
API مخفف عبارت انگلیسی Application Programming Interface و به معنای «رابط برنامهنویسی کاربردی» است.
به زبان ساده، API مجموعهای از قوانین، پروتکلها و ابزارهاست که مانند یک پل ارتباطی بین دو نرمافزار مختلف عمل میکند. این پل به برنامهها اجازه میدهد تا دادهها و قابلیتهای خود را به شکلی امن و استاندارد با یکدیگر به اشتراک بگذارند.
در واقع، به جای اینکه برنامهنویسان مجبور باشند تمام قابلیتها را از صفر بسازند، میتوانند با استفاده از API یک سرویس دیگر (مانند نقشه گوگل یا درگاه پرداخت بانکی)، از امکانات آن در برنامه خود استفاده کنند. API راه مخفی ارتباط با سرویسهای مختلف را برای ما فراهم میکند.
در دنیای دیجیتال، این فرآیند به این شکل است: یک برنامه (مثلاً اپلیکیشن اسنپ) از طریق API یک درخواست (مثلاً “نمایش نقشه تهران”) به سرور (مثلاً سرور گوگل مپ) ارسال میکند. سرور درخواست را پردازش کرده و دادههای مورد نیاز (اطلاعات نقشه) را در یک فرمت استاندارد مانند JSON از طریق همان API به اپلیکیشن اسنپ بازمیگرداند.
چرا APIها اینقدر مهم هستند؟
استفاده از APIها هم برای توسعهدهندگان و هم برای کسبوکارها مزایای فوقالعادهای دارد:
- صرفهجویی در زمان و هزینه: برنامهنویسان مجبور نیستند چرخ را دوباره اختراع کنند. به جای ساختن یک سرویس نقشه یا درگاه پرداخت از صفر، میتوانند از APIهای آماده و پایدار استفاده کنند.
- افزایش سرعت توسعه: با استفاده از زیرساختهای موجود، تیمهای توسعه میتوانند روی ویژگیهای منحصر به فرد برنامه خود تمرکز کنند.
- گسترش کسبوکار: شرکتها با ارائه API، به دیگران اجازه میدهند تا بر بستر سرویس آنها محصولات جدیدی خلق کنند. این کار باعث میشود به بازارهای جدیدی دست پیدا کرده و کاربران بیشتری جذب کنند (مانند کاری که فیسبوک و توییتر با APIهای خود انجام دادند).
- ایجاد یکپارچگی: APIها به نرمافزارهای مختلف اجازه میدهند با هم صحبت کنند. برای مثال، نرمافزار حسابداری شما میتواند از طریق API به صورت خودکار فاکتورهای فروشگاه اینترنتی شما را ثبت کند.
انواع API از نظر سطح دسترسی
APIها بر اساس اینکه چه کسانی میتوانند از آنها استفاده کنند، به چهار دسته اصلی تقسیم میشوند:
- عمومی (Public/Open API): این APIها برای استفاده همگان در دسترس هستند. هر توسعهدهندهای میتواند از آنها (گاهی رایگان و گاهی با پرداخت هزینه) استفاده کند. مثالهای معروف آن API گوگل مپ و APIهای شبکههای اجتماعی است.
- خصوصی (Private/Internal API): این APIها فقط برای استفاده داخلی در یک شرکت یا سازمان طراحی شدهاند و به تیمهای مختلف یک سازمان اجازه میدهند تا سیستمهای داخلی خود را به هم متصل کنند.
- شراکتی (Partner API): دسترسی به این نوع APIها فقط برای شرکای تجاری خاصی مجاز است و تحت یک توافقنامه همکاری ارائه میشود.
- ترکیبی (Composite API): این نوع API، چندین درخواست به APIهای مختلف را در یک درخواست واحد ترکیب میکند تا یک کار پیچیده را سادهتر انجام دهد.
محبوبترین پروتکلهای API
پروتکلها، قوانین استانداردی هستند که نحوه ارسال و دریافت دادهها را مشخص میکنند. سه پروتکل رایج عبارتند از:
| پروتکل | توضیحات کلیدی | مناسب برای |
| REST (RESTful API) | محبوبترین و رایجترین نوع. از استانداردهای وب (HTTP) استفاده میکند و بسیار انعطافپذیر است. معمولاً با فرمت داده JSON کار میکند. | اکثر وبسرویسهای مدرن، اپلیکیشنهای موبایل و سرویسهای عمومی. |
| SOAP | یک پروتکل قدیمیتر با قوانین سختگیرانه و امنیت بالا. تمام پیامها را در قالب XML ارسال میکند. | سیستمهای سازمانی، بانکی و دولتی که به امنیت و استانداردهای دقیق نیاز دارند. |
| GraphQL | یک زبان کوئری که توسط فیسبوک توسعه داده شده است. به کلاینت اجازه میدهد دقیقاً مشخص کند چه دادهای نیاز دارد تا از ارسال اطلاعات اضافی جلوگیری شود. | اپلیکیشنهایی که به بهینهسازی مصرف دیتا نیاز دارند (مخصوصاً در موبایل) و سیستمهای پیچیده با منابع داده متعدد. |
چند مثال کاربردی و معروف از APIها
شما هر روز بدون آنکه متوجه شوید در حال استفاده از APIها هستید:
- درگاههای پرداخت آنلاین: وقتی از یک فروشگاه اینترنتی خرید میکنید، سایت فروشگاه از طریق API به سرور بانک متصل میشود تا پرداخت شما را پردازش کند.
- اپلیکیشنهای مسیریاب: برنامههایی مانند نشان و بلد از API گوگل مپ یا OpenStreetMap برای نمایش نقشه و از APIهای دیگر برای اطلاعات ترافیک زنده استفاده میکنند.
- ورود با شبکههای اجتماعی: گزینه “Log in with Google” یا “ورود با حساب فیسبوک” از طریق API احراز هویت آن شرکتها کار میکند.
- سایتهای رزرو بلیط: سایتهایی مانند علیبابا یا اسنپتریپ با استفاده از API به اطلاعات پروازها و هتلهای شرکتهای مختلف دسترسی پیدا کرده و آنها را به صورت یکجا به شما نمایش میدهند.
چگونه از APIها کسب درآمد کنیم؟
مفهوم “اقتصاد API” به ارزش تجاری عظیمی اشاره دارد که از طریق تبادل خدمات مبتنی بر API ایجاد میشود. به طور کلی، دو راه اصلی برای کسب درآمد در این اقتصاد وجود دارد:
- به عنوان مصرفکننده API (API Consumer):
شما میتوانید از APIهای قدرتمند دیگران (مانند API گوگل مپ، درگاه پرداخت شاپرک یا سرویسهای هوش مصنوعی) برای افزودن قابلیتهای پیشرفته به محصول یا اپلیکیشن خود استفاده کنید. در این حالت، شما با پرداخت هزینه به ارائهدهنده API، محصولی با ارزشتر خلق کرده و آن را به مشتریان خود میفروشید. - به عنوان ارائهدهنده API (API Provider):
اگر شما یک سرویس منحصر به فرد یا دادههای ارزشمندی در اختیار دارید، میتوانید آن را از طریق یک API اختصاصی در اختیار سایر توسعهدهندگان و شرکتها قرار دهید. شما با ارائه مستندات واضح و تعیین مدل قیمتگذاری (مثلاً اشتراک ماهانه یا پرداخت به ازای هر درخواست)، یک منبع درآمد جدید و مقیاسپذیر برای کسبوکار خود ایجاد میکنید. این ایده میتواند اساس یک استارتاپ قدرتمند باشد.
نمونه ای از مفهوم API : مثال GitHub
وقتی یک برنامه از یک API درخواست میکند، پاسخ آن معمولاً یک صفحه وب گرافیکی نیست، بلکه دادههای خام و ساختاریافته است. برای مثال، اگر از API گیتهاب اطلاعات یک کاربر خاص را درخواست کنیم، پاسخی شبیه به کد زیر دریافت خواهیم کرد:
json
{
“login”: “petrgazarov”,
“id”: 5581195,
“avatar_url”: “https://avatars.githubusercontent.com/u/5581195?v=3”,
“url”: “https://api.github.com/users/petrgazarov”,
“html_url”: “https://github.com/petrgazarov”,
“public_repos”: 23,
“followers”: 7,
“following”: 14,
“created_at”: “2013-10-01T00:33:23Z”,
“updated_at”: “2016-08-02T05:44:01Z”
}
همانطور که میبینید، این پاسخ یک فایل متنی با فرمت JSON است که شامل اطلاعات کلیدی کاربر میباشد. این دادهها به راحتی توسط هر برنامهای قابل خواندن و استفاده هستند تا در رابط کاربری دلخواه نمایش داده شوند.
در این مقاله، دیدیم که API مانند یک جاده هموار، مسیر ارتباط بین نرمافزارها را ممکن میسازد. از تعریف اولیه و نحوه کار آن گرفته تا بررسی انواع، پروتکلها و کاربردهای روزمرهای که زندگی ما را آسانتر کردهاند. APIها دیگر یک مفهوم صرفاً فنی نیستند، بلکه ستون فقرات نوآوری دیجیتال و موتور محرک اقتصاد مدرن به شمار میروند.
اکنون شما نه تنها میدانید API چیست، بلکه با قدرت آن در ساخت، یکپارچهسازی و توسعه نرمافزارها نیز آشنا شدهاید.
سوالات متداول (FAQ)
در این بخش به برخی از پرتکرارترین سوالات کاربران پاسخ میدهیم.
۱. API Key چیست و چه کاربردی دارد؟
API Key یک کد منحصر به فرد (مشابه رمز عبور) است که برای احراز هویت و صدور مجوز دسترسی به یک API استفاده میشود. وقتی برنامه شما درخواستی به سرور ارسال میکند، این کلید را همراه خود میفرستد تا سرور تشخیص دهد که درخواست از طرف یک منبع مجاز است.
۲. آیا استفاده از API همیشه رایگان است؟
خیر. این موضوع کاملاً به ارائهدهنده سرویس بستگی دارد. برخی APIهای عمومی (Open API) ممکن است یک سطح استفاده رایگان محدود داشته باشند، اما برای استفادههای تجاری یا درخواستهای پرتعداد، معمولاً نیاز به خرید اشتراک یا پرداخت هزینه است.
۳. مهمترین کاربردهای API چیست؟
از مهمترین کاربردها میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- اتصال به درگاههای پرداخت آنلاین
- استفاده از نقشهها و سرویسهای موقعیتیاب (مانند گوگل مپ)
- ورود و ثبتنام در سایتها با حساب شبکههای اجتماعی
- دریافت اطلاعات آب و هوا، بورس یا اخبار به صورت زنده
۴. تفاوت وب سرویس (Web Service) و Web API چیست؟
به طور خلاصه، هر وب سرویسی یک API است، اما هر API لزوماً یک وب سرویس نیست. وب سرویسها نوع خاصی از API هستند که برای کار در یک شبکه (مانند اینترنت) طراحی شدهاند و حتماً از پروتکلهای استانداردی مانند SOAP یا REST استفاده میکنند. در مقابل، API یک مفهوم کلیتر است و میتواند برای ارتباط بین کتابخانههای نرمافزاری در یک سیستم نیز به کار رود.
۵. چگونه میتوان از یک API استفاده کرد؟
روند کلی استفاده از یک API به صورت زیر است:
- انتخاب API: ابتدا API مناسب نیاز خود را پیدا کنید.
- دریافت کلید (API Key): در سرویس ارائهدهنده ثبتنام کرده و کلید دسترسی خود را دریافت کنید.
- مطالعه مستندات: راهنمای API را به دقت بخوانید تا با نحوه ارسال درخواستها و پارامترهای مجاز آشنا شوید.
- ارسال درخواست: با استفاده از یک زبان برنامهنویسی، درخواست خود را به نقطه پایانی (Endpoint) مشخص شده در مستندات ارسال کنید.
- دریافت و پردازش پاسخ: پاسخ دریافت شده (معمولاً با فرمت JSON) را در برنامه خود پردازش و استفاده کنید.
